Archiwum Państwowe w Częstochowie

English vsersion

Archiwum

Archiwum - Wystawy - "Dziedzictwo wydawnicze Częstochowy"

[ Do końca strony ] [ O wystawie ] [ Galeria ]

O wystawie

"Dziedzictwo Wydawnicze Częstochowy" to pierwsza z cyklu wystaw "Częstochowa - Polsce" zorganizowana pod patronatem Prezydenta Miasta Częstochowy Tadeusza Wrony oraz Dyrektora Biblioteki Narodowej Michała Jagiełły.

Wędrówka przez dostojeństwo bibliotek, wzdłuż stojących na regałach szlachetnych woluminów. Starannie oprawiony papier zawierający zapisane znaki – słowa. Przed wieloma wiekami pochylony nad tym papierem człowiek, stawiając znaki, starał się zapisać myśl. Ważną dla niego myśl - przekazać innym. Później kolejni pisarze stawiali znaki, zapełniając nimi karty, składane następnie w księgi. Księgi układano na półkach...

Było ich coraz więcej, tak jak i ludzi starannie składających drewniane litery, smarujących je drukarską farbą. Przybywało papieru, zapisanego znakami i symbolami wyrażającymi ludzkie myśli, czyny oraz dążenia...

Sięgając poza granice słów, zapisanych zdań i opowieści, pochylamy się nad wysiłkiem dążenia do prawdy, uczenia o niej innych. Widzimy drogi i bezdroża, którymi kroczyli przez wieki ludzie próbując do niej dotrzeć. Patrzymy na ich wysiłek i trud. Poznajemy też samych siebie i dostrzegamy wówczas, jak wiele im zawdzięczamy. Dotykając starej księgi, dotykamy człowieka. Poznajemy jego myśli, poznajemy zdarzenia, które go otaczały. Wszystko to zapisane w księdze - tworzy naszą wspólną historię: historię cywilizacji, narodu, miasta, jednostki...

Warto zatem zatrzymać się i pochylić nad starą księgą, dostrzec to, co nam pozostawiono. To, co często umyka w codzienności. Obecne i żywe, choć często nie dostrzegane i nie w pełni uświadamiane: wielkie dziedzictwo ludzkości.

Tradycje wydawnicze Częstochowy sięgają początków XVII wieku, gdy w Klasztorze Jasnogórskim powstała drukarnia, tłocząca różne dzieła w języku polskim. W 1706 r. król August II specjalnym przywilejem zakazuje przedruku bez zezwolenia królewskiego książek, wydawanych przez Drukarnię Jasnogórską – oznaczało to uznanie tej oficyny za jedną z najważniejszych w Polsce.

O możliwościach technicznych drukarni świadczą rozmiary tłoczonych tam dzieł. Pierwszym była wydana w 1628 r. “Akademia Pobożności” Mikołaja z Mościsk Mościckiego licząca 724 stronice; wydane w 1707 r. dzieło “Compendium Medicum” zawierało 483 stronice z ilustracjami.
Znaczenie Drukarni Jasnogórskiej i druków wydawanych w Częstochowie wzrosło niezwykle w okresie zaborów.

W miejscu, do którego pielgrzymowali Polacy z wszystkich trzech zaborów, dostępność polskich wydawnictw pozwalała utrwalać świadomość narodową. Rzesze chłopskie z Królestwa Kongresowego i Śląska uczyły się polskich liter na wydawanych tu modlitewnikach. Drukarnia Jasnogórska edytowała nie tylko książki religijne – stąd pochodzi najpopularniejszy w dobie zaborów, zwłaszcza w I połowie XIX w. - podręcznik do nauki języka polskiego. Ciosem były carskie represje po powstaniu styczniowym, które miały zniszczyć ognisko patriotyzmu, jakim była Jasna Góra. W ich ramach w 1864 r. zlikwidowano m.in. Drukarnię Jasnogórską. Już w 1869 r. w mieście powstała jednak drukarnia Kohna i Oderfelda, która przejęła po Drukarni Jasnogórskiej zadania druku wydawnictw religijnych i pamiątkowych, ściśle związanych z pielgrzymkową tradycją miasta. Druki sprzedawane pod Jasną Górą nadal służyły utrwalaniu polszczyzny w dobie rusyfikacji i germanizacji.

Niedoceniany wciąż, historyczny wkład miały wydawnictwa częstochowskie w budzeniu polskości na Górnym Śląsku.

W początkach XX w. ogólnopolskie znaczenie miała oficyna wydawnicza “Dzwonka Częstochowskiego” ks. Józefa Adamczyka. Od 1906 do 1939 r. dominującą rolę na rynku częstochowskim odgrywała drukarnia i litografia Franciszka D. Wilkoszewskiego wydająca “Gońca Częstochowskiego”. Z dziejami wydawnictw częstochowskich łączy się także dramatyczny moment napadu Służby Bezpieczeństwa i konfiskaty urządzeń poligraficznych na Jasnej Górze w 1958 r. Ocalał tylko jeden powielacz – prywatna własność ks. Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Prymasa Tysiąclecia.

Wystawa "Dziedzictwo Wydawnicze Częstochowy" prezentowana w Bibliotece Narodowej w Warszawie oraz w Muzeum Częstochowskim przypomina owe tradycje. Zbiory Jasnogórskiego Archiwum to przede wszystkim dokument fundacji Klasztoru Jasnogórskiego wystawiony przez Księcia Władysława Opolczyka 9 sierpnia 1382 roku i ręcznie spisany w 1512 roku Kodeks Reguły św. Augustyna. Prezentowane są starodruki, księgi drukowane w Drukarni Jasnogórskiej – wśród nich egzemplarze z XVII wieku oraz eksponaty znajdujące się na co dzień w Jasnogórskim Muzeum 600-lecia. Są to dzieła Bonawentury Meressa, Teodora Grubera, Waleriana Szawelskiego, Grzegorza Tereckiego i Bartolomeusza Sotarewicza.

Biblioteka Publiczna w Częstochowie przedstawia swoje najcenniejsze zbiory: starodruki, książki wydawane i drukowane przez częstochowskie firmy: L. Kohna i A. Oderfelda, B. Święckiego, F. D. Wilkoszewskiego, Cz. Łowickiego, A. Gmachowskiego, „Dzwonek Częstochowski”, „Gońca Częstochowskiego”, A. Polakowskiego, „Udziałową”, „Drukarnię Katolicką”, Siennickiego, M. Grejnieca egzemplarze pierwszych numerów tytułów prasowych wydawanych w Częstochowie.

Archiwum Państwowe w Częstochowie udostępniło unikatowe dokumenty, m.in.: akta rejestrowe firm, wybory ze zbiorów: dokumentów cechowych, afiszy i druków okazjonalnych oraz egzemplarze tytułów prasowych.

Z otwarcia wystawy

Zapraszamy do obejrzenia galerii fotografii (naciśnij przycisk "GALERIA") z otwarcia wystawy w Urzędzie Miasta Częstochowy.

Wydawca:
Wydział Komunikacji Społecznej
Urząd Miasta Częstochowy
ul. Śląska 11/13, 42-217 Częstochowa
Tel.+48(34) 365-51-84, Fax +48(34) 365-65-53

[ Do początku strony ] [ O wystawie ] [ Galeria ]