Archiwum Państwowe w Częstochowie

Archiwum

Wystawy - "Winiety w zasobie Archiwum Państwowego w Częstochowie"

[ Do końca strony ] [ O wystawie ] [ Inne oblicze Częstochowy ] [ Eksponaty ] [ Plan miasta Częstochowa z 1902 roku ] [ Galeria winiet częstochowskich ]

O wystawie

Wystawa "Winieta" Archiwum Państwowego w Częstochowie prezentuje część zbiorów Archiwum Państwowego w Częstochowie dotyczących dziejów Częstochowy końca XIX i początku XX wieku. Przedstawione na wystawie winiety, tzn. ozdobne kompozycje rysunkowe, umieszczane były na blankietach firmowych, w nagłówkach pism i na rachunkach wystawianych zarówno przez duże jak i małe, rodzinne zakłady przemysłowe.

Inne oblicze Częstochowy

Ekspozycja winiet ma za zadanie pokazać inne oblicze Częstochowy z przełomu wieków. Ma ukazać Częstochowę nie tylko związaną z Jasną Górą i Alejami, miasto z licznymi hotelami, restauracjami i kawiarniami, miasto oblegane przez pielgrzymów i sprzedających głównie dewocjonalia handlowców, ale mniej znany wizerunek miasta. Ukazać ma miasto, w którym zaczął rodzić się przemysł, Częstochowę przemysłową, miasto z kominem w tle. Częstochowę nie tylko Władysława Biegańskiego i Stanisława Nowaka, ale także miasto wielkich przemysłowców: Markusfelda, Gerke, Wolberga, Szwede oraz właścicieli średnich i małych zakładów i zakładzików: Warszawskiego, Więcławskiego, Ozgowskiego itp., oraz tysięcy bezimiennych robotników. Robotników, którzy z czasem, obok wielkich postaci, zaczęli tworzyć klimat i charakter miasta.

Ekspozycja ma też za zadanie pokazać winietę jako formę graficzną charakterystyczną dla tamtej epoki. Część winiet to przedstawienia widokowe zakładów pracy, część to przedstawienia figuralne a część to tylko ozdobniki z motywami roślinnymi. Niektóre z winiet zawierają przedstawienia istniejących hal fabrycznych, budynków przemysłowych i zakładów, niektóre są tylko wizją symbolicznym przedstawieniem fabryki zaprojektowanym przez firmę litograficzną. Dla większości zakładów i instytucji była to zapewne forma reklamy, pokazanie swojej wielkości i potęgi firmom współpracującym i kontrahentom nie tylko z Częstochowy, ale i z Europy, a także Stanów Zjednoczonych. Była to także swoista moda, i nadążanie za trendami w sztuce użytkowej, odzwierciedlenie wzorców estetycznych panujących w tym okresie, czego przykładem jest korespondencja: pisma firmowe i rachunki z podobnymi, a czasami jeszcze bardziej ozdobnymi winietami przedstawiającymi zagraniczne firmy. Można też zaobserwować zmieniające się z czasem podejście do wizerunku firmy, podejście zawiązane ze zmieniającą się w sztuce modą. Winiety stały się bardziej uproszczone, geometryczne, zmieniły się w znaki towarowe, logo firmy, prosty zapis literowy.

Eksponaty

Prezentowane eksponaty pochodzą z zasobu Archiwum Państwowego w Częstochowie. Ich wyboru dokonano ze względu na formę graficzną i zakres czasowy: koniec XIX wieku oraz początek XX wieku do wybuchu II wojny światowej, okres, w którym powstawał i rozwijał się przemysł w Częstochowie. Najstarsze prezentowane dokumenty pochodzą z 1897 roku, najmłodsze z 1939 roku. Mając na uwadze powyższe cele wystawę podzielono na dwie części:

Winiety firm i zakładów częstochowskich
Winiety obcych firm i zakładów

Główną część prezentacji stanowią winiety firm, zakładów przemysłowych i instytucji częstochowskich. Warto tu zwrócić uwagę na charakterystyczną cechę przemysłu częstochowskiego z końca XIX i początku XX wieku, którą jest niespotykana nigdzie jego wielka różnorodność. W mieście i najbliższych okolicach funkcjonowały zakłady z następujących grup przemysłowych: włókienniczej, hutniczej, przeróbki metali, mineralnej, górnictwa żelaza, odzieżowej i galanteryjnej, drzewnej, spożywczej, chemicznej, papierniczej, budowlanej, poligraficznej, garbarskiej i wielu innych. Ta różnorodność produkcyjna była realizowana w dużych nowoczesnych fabrykach zatrudniających tysiące pracowników, jak i w tysiącach małych „rodzinnych" zakładów zatrudniających 2-3 osoby. Wystawa ukazuje tylko niektóre z tych grup, takie jak: przemysł włókienniczy i konfekcyjny, przemysł papierniczo-drukarski, zakłady browarnicze, przemysł chemiczny, apteki, przemysł metalurgiczny, zakłady budowlane i blacharskie, biura techniczne, zakłady instrumentów muzycznych i spółdzielnie. Pokazano winiety zarówno dużych zakładów przemysłowych jak i małych firm i zakładzików. Należy podkreślić, że ta część ekspozycji jest niepełna, nie prezentuje wszystkich działających w tamtym okresie zakładów, w tym także jednego z większych Huty Częstochowa, niestety jest to uwarunkowane zachowanym w zasobie Archiwum materiałem.

Plan miasta Częstochowa z 1902 roku

By przybliżyć eksponowane materiały postanowiono jako spójnik wystawić plan miasta Częstochowa pochodzący z 1902 roku, a więc z okresu z jakiego pochodzi większość prezentowanych materiałów.

Drugą część ekspozycji stanowią umieszczone w antyramach winiety zakładów i firm działających poza granicami Częstochowy, winiety przedstawione tylko jako materiał porównawczy i przykładowy. Większość materiałów prezentowana jest w formie oryginałów, tylko niektóre z przyczyn technicznych w formie kserokopii. Ze względu na popularny charakter wystawy maksymalnie uproszczono opisy eksponatów, podając tylko podstawowe dane, takie jak: krótki opis zawartości, nazwę firmy, która wykonała litografię, datę powstania dokumentu, na którym umieszczono winietę oraz sygnaturę archiwalną. Przy niektórych eksponatach znajdą Państwo dodatkowe informacje na temat firmy.

Na koniec należy wyrazić nadzieję, że piękno starego dokumentu wzbudzi zainteresowanie i zbliży do historii miasta każdego ze zwiedzających.

Galeria winiet

Zapraszamy Państwa do obejrzenia fotografii prezentujących ciekawe winiety firm i zakładów częstochowskich oraz kilka z obcych miast (naciśnij przycisk "GALERIA").

[ Do początku strony ] [ O wystawie ] [ Inne oblicze Częstochowy ] [ Eksponaty ] [ Plan miasta Częstochowa z 1902 roku ] [ Galeria winiet częstochowskich ]